Opieka logopedyczna nad dzieckiem z rozszczepem wargi i podniebienia w okresie pooperacyjnym


Opublikowano: 6/11/2017

Kategorie: Bez kategoriiRozszczep

Po operacji zamknięcia rozszczepu ćwiczenia logopedyczne można włączyć dopiero gdy proces gojenia zostanie ukończony, czyli około 6-8 tygodni po zabiegu. Przez ten czas najważniejsze jest, by chronić okolicę operowaną. Rodzice małych pacjentów często wspomagają się tutaj „ochraniaczami”, które uniemożliwiają maluszkowi wkładanie paluszków do buzi.   Na pierwszej wizycie pooperacyjnej ustalany jest ponownie sposób karmienia dziecka. […]

Po operacji zamknięcia rozszczepu ćwiczenia logopedyczne można włączyć dopiero gdy proces gojenia zostanie ukończony, czyli około 6-8 tygodni po zabiegu. Przez ten czas najważniejsze jest, by chronić okolicę operowaną. Rodzice małych pacjentów często wspomagają się tutaj „ochraniaczami”, które uniemożliwiają maluszkowi wkładanie paluszków do buzi.

 

Na pierwszej wizycie pooperacyjnej ustalany jest ponownie sposób karmienia dziecka. Jeżeli jest ono nadal karmione przez smoczek „rozszczepowy” logopeda powinien zasugerować rodzicom zmianę na zwyczajny smoczek. Jest to ważne ze względu na stymulację prawidłowej pracy języka.

PIERWSZE SYLABY
Po pierwszej operacji (dziecko ma około 8-12 miesięcy) zazwyczaj zaczynają pojawiać się pierwsze sylaby. U dzieci zdrowych etap gaworzenia pojawia się nieco wcześniej [1]. Niemowlę z rozszczepem wargi i podniebienia w swoich wczesnych wokalizacjach tworzy dźwięki dla siebie łatwiejsze, czyli nosowe m, głoski ł, l, j oraz samogłoski [2]. Jedną z przyczyn takiej sytuacji jest początkowo rozszczepione a po operacji słabo ruchome podniebienie miękkie. Dlatego ważne jest jak najwcześniejsze włączenie ćwiczeń usprawniających tę grupę mięśni. W trakcie rozwoju mowy na skutek słabo pracującego podniebienia miękkiego, bądź powikłań pooperacyjnych u dzieci z rozszczepem wargi i podniebienia może dojść do pojawienia się nosowania otwartego oraz do wykształcenia się tzw. strategii zastępczych . Do nich zaliczają się: mowa samogłoskowa, osłabienie siły głosu, utylnienia, zwarcia gardłowe i krtaniowe. Mają one na celu kompensację niewydolności zwieracza podniebienno-gardłowego.
Dla produkcji głosek wargowych istotna jest praca górnej wargi. Blizna pooperacyjna może w znacznym stopniu ograniczyć jej ruchomość. Dlatego równocześnie z ćwiczeniami podniebienia miękkiego włącza się masaż i ćwiczenia mięśnia okrężnego warg. W późniejszym etapie wskazane jest wprowadzanie bidonu z rurką. Jest to kolejne ćwiczenie, które korzystnie wpływa nie tylko na koordynację oddechowo-połykową ale również stymuluje pracę podniebienia i pracę warg.

ODDYCHANIE
Ważnym zagadnieniem w przypadku dziecka z rozszczepem wargi i podniebienia jest oddychanie. Nieprawidłowy przebieg tej czynności w postaci oddychania torem ustnym ma zły wpływ na pracę języka. Przyjmuje on nieprawidłową pozycję: leży on na dnie jamy ustnej lub może być wysunięty i ułożony na dolnej wardze, co ułatwia przepływ powietrza drogą ustną. Może to skutkować między innymi zmianą układu żuchwy i szczęki, zmianą pozycji języka, brakiem odpowiedniej pracy mięśni warg i policzków, co w rezultacie może doprowadzić do utraty prawidłowego napięcia [3]. Dlatego też logopeda zwraca uwagę na tor oddechowy pacjenta, włącza ćwiczenia wzmacniające mięśnie warg, policzków. W razie wystąpienia innych nieprawidłowości mogących zaburzyć prawidłowy tor oddechowy (przerost migdałków podniebiennych, migdałka gardłowego, ograniczonej drożności nosa) pacjent kierowany jest do foniatry.

SŁUCH
Kluczowym czynnikiem mającym wpływ na rozwój mowy jest słuch. U dzieci z rozszczepem podniebienia problemy ze słuchem występują częściej niż u normalnej populacji dziecięcej [4]. Wynika to z obecności szczeliny w podniebieniu miękkim (przed pierwszą operacją), co sprzyja przedostawaniu się pokarmów do okolicy ujść trąbek słuchowych, a w rezultacie tworzeniu się stanów zapalnych ucha środkowego. Zaburzona jest również struktura ujść trąbek słuchowych ponieważ z racji rozszczepu nieprawidłowo funkcjonuje mięsień dźwigacz podniebienia miękkiego [5]. Jest to przyczyną gorszej wentylacji ucha środkowego. Dlatego też po upływie 4-5 miesięcy od operacji każdy pacjent kierowany jest na badanie słuchu. Istotne jest tutaj wykonanie tympanometrii. Służy ona ocenie stanu czynnościowego ucha środkowego oraz wczesnemu wykrywaniu niedosłuchów o typie przewodzeniowym. Pozwala również na obiektywne potwierdzenie obecności płynu w jamie bębenkowej, dysfunkcji trąbki słuchowej [6]. Jest to ważne gdyż zalegający płyn w uchu środkowym negatywnie wpływa na proces nabywania mowy, zwłaszcza w okresie jej intensywnego rozwoju.

Powyższy tekst to fragment artykułu „Wczesna opieka logopedyczna nad dzieckiem z rozszczepem wargi i podniebienia. Standard postępowania logopedycznego przyjęty w Instytucie Matki i Dziecka w Warszawie” opublikowanego w „Logopedia Silesiana” t.4 ,2015

[1] M..Lipowska: Profil rozwoju kompetencji fonologicznej dzieci w wieku przedszkolnym, Kraków ,Impuls  2001, 29-35
[2, 3] M.Hortis-Dzierzbicka,: Rozszczep wargi i podniebienia – problematyka mowy Rozszczepowej, „Medycyna Wieku Rozwojowego” 1999, 369-375.
[4] Hortis- Dzierzbicka M.: Problemy laryngologiczno-foniatryczne u dzieci z rozszczepem podniebienia. W: Otolaryngologia dziecięca  Gryczyńska D (red) ., AlfaMedica Bielsko- Biała 2007, 552-562
[5] M.Hortis-Dzierzbicka,: Rozszczep wargi i podniebienia – problematyka mowy Rozszczepowej, „Medycyna Wieku Rozwojowego” 1999, 369-375.
[6] Gryczyńska D., Jaroch T.: Badania obiektywne  narządu słuchu W: Otolaryngologia dziecięca. Gryczyńska D.(red.) Alfa Medica, Bielsko-Biała 2007, 58-61

Autor

Elżbieta Radkowska

Neurologopeda ( Pracownia Patofizjologii Mowy, Instytut Matki i Dziecka w Warszawie)